Yeterli ve dengeli beslenme tüm yaş gruplarında sağlıklı yaşamın
temelini oluşturmakla birlikte çocukluk döneminde ayrı bir önem
taşır. Hızlı bir büyüme–gelişme sürecinde olan çocuklar yetersiz
ve dengesiz beslendiklerinde; boy kısalığı, zayıflık ve şişmanlık
gibi somatik büyüme-gelişme bozuklukları, zeka geriliği, sosyal
uyumsuzluk ve eğitimde başarısızlık gibi mental gelişme bozuklukları,
seksüel organ ve fonksiyon bozuklukları ortaya çıkar. Ayrıca
sağlıksız beslenme, metabolizma bozuklukları, enfeksiyon hastalıklarına
karşı direncin azalması, kemik dokusu bozuklukları, hipertansiyon,
kalp–damar hastalıkları, mide ve karaciğer hastalıkları gibi
pek çok hastalığa da zemin olurlar. Çocukların artan vitamin-mineral
gereksinimlerinin karşılanmaması halinde çeşitli yetersizlik
belirtileri gözlenir. A vitamini yetersizliğine bağlı göz ve
deri hastalıkları, D vitamini ve kalsiyum yetersizliğine bağlı
büyüme geriliği ve diş kayıpları, B grubu yetersizliğine bağlı
deri belirtileri, dudak kenarlarında yaralar, kansızlık, ruhsal
sorunlar, C vitamini yetersizliğine bağlı diş eti kanamaları, enfeksiyonlara dirençsizlik, demir yetersizliğine bağlı kansızlık
bunlardan bazılarıdır.
Çocukluk döneminde beslenme durumunu değerlendirirken okul öncesi
(1-6 yaş), okul çağı ve adölesan olmak üzere gruplandırma yapılır.
Okul Öncesi Çocukların Beslenmesi
( 1-6 yaş )
Yemek yeme alışkanlığının kazanıldığı dönemdir. Çocuk ilk duygusal
bağlarını kendisini besleyen ile kurar. Çocukların enerji ve
besin öğeleri gereksinimlerinin ne kadar olduğunun bilinmesi,
bu çerçevede bir beslenme programı uygulanması, ayrıca çocuğun
seçme arzusuna yer verilmesi gerekir. Çocuğun şiddetli olarak
istemediği yiyeceği vermekte ısrar edilmemelidir. Çocuklar seçmekte
serbest bırakılırsa daha iyi bir yemek yeme alışkanlığı kazanırlar.
Yiyeceklerin mideyi terketme süresi her çocukta aynı olmadığından
öğün aralarındaki süre her çocuk için farklıdır. Çocuğun gösterdiği
açlık hisi rehber olarak alınmalıdır. Çocukların büyüme süreçleri
ve yeme tepkileri diğer çocuklarla kıyaslanmamalıdır. Her çocuğun
metabolizma hızı ve vücut yapısı aynı olmadığından aynı miktar
yiyecek alması da düşünülemez.
Çocuğun gereksinimi olan besin öğelerini karşılayacak yiyecek
miktarları, yeterli ve mümkün olduğu kadar çeşitli olmalıdır.
En iyi rehber büyüme durumunun izlenmesidir.
1–6 yaş grubu çocukların enerji ve besin gereksinimleri ;
1 -3
4 - 6
Enerji ( kcal )
1300
1700
Protein ( g )
25
32
B1 vitamini ( mg )
0.7
0.9
B2 vitamini ( mg)
0.8
1.1
B6 vitamini ( mg )
1
1.1
Niasin ( mg )
9
12
B12 vitamini ( µg)
0.7
1
Folik asit ( µg)
50
75
A vitamini ( µg)
400
500
E vitamini ( mg )
6
7
D vitamini ( µg)
10
10
C vitamini ( mg )
40
45
Kalsiyum ( mg)
800
800
Demir ( mg )
10
10
Çinko ( mg )
10
10
Enerji ve besin öğeleri gereksinimleri karşılayacak örnek diyet
;
Sabah
1 su bardağı süt
1–2 dilim UNO BÜYÜMEK
1 adet yumurta
1 yemek kaşığı pekmez veya bal ya da reçel
1 adet domates veya portakal ya da suları
Öğle
Et, köfte veya kurubaklagil yemeği (½ , 2/3 porsiyon )
Pilav veya makarna (½, 2/3 porsiyon )
Yoğurt veya ayran ya da salata
UNO BÜYÜMEK (1 dilim)
Akşam
Etli sebze yemeği (½ , 2/3 porsiyon)
Yoğurtlu pilav veya makarna (½ , 2/3 porsiyon )
Meyve (1 adet)
UNO BÜYÜMEK (1 dilim)
Ara öğünlerde meyve, yoğurt veya sütlü tatlı verilebilir.
Okul Çağı Çocukların Beslenmesi
( 7 – 10 yaş )
Okul çağı çocuğu aile beslenmesine bağımlı olmakla beraber
bir öğünü ev dışında geçirme durumunda kalabilir. Yatılı okullarda
çocuklar tüm öğünleri ev dışında geçirir. Bu durumda okul beslenme
programları çocuğun büyüme–gelişmesine uygun olarak düzenlenmelidir.
Yeterli ve dengeli yemek planlama, beslenme ilkeleri hakkında
bilgi sahibi olan bireylerce çocukların enerji ve besin öğeleri
ihtiyaçları gözönüne alınarak yapılmalıdır. Bu yaş dönemi genellikle
“fast food“ tipi yiyeceklere meyilli olunan bir dönemdir.
Bu nedenle günlük beslenme programlanırken dikkatli olunmalıdır.
7 – 10 yaş grubu çocukların enerji ve besin
öğeleri gereksinimleri :
Enerji ( kcal )
Protein ( g )
B1 vitamini ( mg )
B2 vitamini ( mg)
B6 vitamini ( mg )
Niasin ( mg )
B12 vitamini ( µg)
Folik asit ( µg)
A vitamini ( µg)
E vitamini ( mg )
D vitamini ( µg)
C vitamini ( mg )
Kalsiyum ( mg)
Demir ( mg )
Çinko ( mg )
Enerji ve besin öğeleri gereksinimleri karşılayacak örnek diyet
;
Sabah
1 su bardağı süt
2 dilim UNO BÜYÜMEK
1 kibrit kutusu beyaz peynir
1 meyve
Öğle
Kıymalı sebze yemeği
Bulgur pilavı
Yoğurt
UNO BÜYÜMEK (1 dilim)
Akşam
Köfte
Makarna
Meyve
UNO BÜYÜMEK (1 dilim)
Ara öğünlerde 1 adet meyve , yoğurt veya sütlü tatlı verilebilir.
Adölesan Dönemde Beslenme
Adölesan çağı fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden hızlı büyüme, gelişme ve olgunlaşma süreçleriyle çocukların yetişkinliğe geçiş dönemidir. Bu dönemde kazanılan doğru ve yanlış alışkanlıklar
bireyin yaşam boyu sağlığını etkileyebilir. Büyüme-gelişme nedeniyle
besin öğeleri gereksinimleri artmıştır. Özellikle kemik kitlesi
hızlı bir artış gösterir. Kemik gelişimi nedeniyle başta kalsiyum
olmak üzere artan protein, vitamin ve minerallerin diğer yağ
gruplarından farklı olarak gıdalardan temin edilmesi gerekir.
Aksi halde zayıflık, boy kısalığı, okul başarısında düşme,
yorgunluk, dikkat azalması, halsizlik , başağrısı, baş dönmesi,
üşüme, terleme gibi sağlık bozuklukları ortaya çıkabilir.
Adölesan dönem beslenmesinde dikkat edilmesi gereken konular;
1. Kahvaltı öğünü atlanmamalıdır.
2. Temel besin gruplarını içeren yemek ve yiyecekler öğünlerde
dengeli olarak tüketilmelidir.
3. Yemekle birlikte çay tüketilmemelidir (vücutta kan yapıcı
öğelerin yararlılığını azaltır). Kahvaltıda çay yerine süt veya
taze sıkılmış meyve suyu içilmelidir.
4. Bu yaş grubu için en iyi içecek süt ve ayrandır. Kola türü
içeceklerden uzak durulmalıdır.
5. Dışarda tüketilen her türlü gıdanın hijyenik olmasına özen
gösterilmelidir.
6. Şekerli yiyecek ve içeceklerden kaçınılmamalıdır
7. Eller yıkanmadan yemeye başlanmamalıdır. Para hastalık etkeni
taşıyıcılarından biridir. Para ellendikten sonra el yıkama alışkanlığı
kazanılmalıdır.
8. Besin seçerken fiyat–yarar karşılaştırması yapılmalıdır.
9. Tabakta yemek bırakmama alışkanlığı kazanılmalıdır.
Adölesan dönem çocuk ve gençlerin enerji ve besin öğeleri gereksinimleri
;
11 – 14 yaş
11 – 14 yaş
K
E
K
E
Enerji ( kcal )
2200
2000
2600
2100
Protein ( g )
53
53
90
75
B1 vitamini ( mg )
1.3
1.1
1.5
1.1
B2 vitamini ( mg)
1.5
1.3
1.8
1.3
B6 vitamini ( mg )
1.7
1.4
2.0
1.5
Niasin ( mg )
15
17
20
15
B12 vitamini ( µg)
2.0
2.0
2.0
2.0
Folik asit ( µg)
150
150
200
180
A vitamini ( µg)
1000
800
1000
800
E vitamini ( mg )
10
8
10
8
D vitamini ( µg)
10
10
10
10
C vitamini ( mg )
50
50
60
60
Kalsiyum ( mg)
1200
1200
1200
1200
Demir ( mg )
12
15
12
15
Çinko ( mg )
15
12
15
12
Enerji ve besin öğeleri gereksinimleri karşılayacak örnek diyet
;
Sabah
1 kibrit kutusu peynir
5 adet zeytin
1 adet domates
1 su bardağı süt
2 dilim UNO BÜYÜMEK ,
